Rond 12.30 uur op maandag 28 april 2025 werd Spanje getroffen door een plotselinge en grootschalige stroomstoring die zowel huishoudens als bedrijven trof. De stroomuitval trof ook Portugal, Andorra en delen van Zuid-Frankrijk. Het betrof een massale storing op het gehele Iberisch Schiereiland, die ongeveer acht uur duurde.
De civiele bescherming van Catalonië meldde dat rond 23.00 uur ongeveer 63% van Catalonië — zo’n 3.000 megawatt — was hersteld. Het volledige herstel in Spanje volgde dinsdagochtend.
De elektriciteit in Spanje wordt opgewekt uit een mix van kernenergie, wind, zonne‑energie en fossiele brandstoffen. De landelijke distributie wordt beheerd door één operator: Red Eléctrica de España (REE). REE onderhoudt ook bidirectionele interconnecties met Frankrijk en Portugal om vraag en aanbod in balans te houden, waarbij overtollige elektriciteit wordt geëxporteerd en indien nodig wordt geïmporteerd. Extra interconnecties verbinden het vasteland met de Balearen.
Regionale elektriciteitsbedrijven — zoals Fecsa‑Endesa in Catalonië — distribueren stroom van het hoogspanningsnet van REE naar lokale onderstations en transformatoren. Deze bedrijven exploiteren ook enkele productie‑installaties, zoals de afval‑naar‑energiecentrale van Besòs, die elektriciteit terugvoedt in het nationale net.
Het elektriciteitsnet is hiërarchisch opgebouwd. REE beheert het hoogspanningsnet op het hoogste niveau, terwijl regionale bedrijven de lokale distributie verzorgen. Het handhaven van een stabiele frequentie van 50 Hz is essentieel. Als de frequentie onder 47,5 Hz daalt, beginnen grote transformatoren uit te vallen, wat leidt tot kettingreacties van storingen. Naarmate de vraag stijgt, daalt de frequentie van nature, waardoor REE snel extra productiecapaciteit moet inschakelen om het systeem te stabiliseren.
Veel van de Engelstalige berichtgeving was overdreven of simpelweg onjuist.
De meeste bedrijven stuurden werknemers na een paar uur naar huis toen duidelijk werd dat de storing niet snel zou worden opgelost. Winkels en supermarkten sloten vroeg. Restaurants sloten of serveerden alleen koud eten. Rond 18.00 uur liep ik door twee wijken in Barcelona, in de veronderstelling dat het om een lokale transformatorstoring ging. Met mobiele netwerken, glasvezel en televisie uitgevallen wist niemand hoe groot de storing werkelijk was. De politie regelde het verkeer op grote kruispunten.
Op station Sants bevestigde het beveiligingspersoneel dat al het treinverkeer in het hele land was stilgelegd. Het station bleef de hele nacht open zodat gestrande reizigers binnen konden slapen. Rond 23.00 uur reden de eerste treinen weer, waardoor sommige reizigers hun reis konden voortzetten.
Spanje is tegenwoordig grotendeels een contantloze samenleving. Met pinautomaten en kaartbetalingen offline konden mensen alleen kopen wat ze contant konden betalen — meestal koud eten van kleine winkels die nog open waren. Berichten over “hamsteren” waren onjuist; mensen hadden simpelweg niet genoeg contant geld om veel in te slaan.
Bussen bleven rijden, hoewel overvol, omdat metro en forensentreinen waren stilgelegd. De stroomvoorziening in Barcelona werd kort na middernacht hersteld.
Het weer was mild — ongeveer 19–20°C — dus er was geen uitzonderlijke vraag naar verwarming of airconditioning. Er waren geen grote sportevenementen of andere activiteiten die piekbelasting konden veroorzaken. De stroomstoring leidde ook tot een onbedoelde mediastilte, wat waarschijnlijk hielp om paniek te voorkomen. Zonder informatie wachtten de meeste mensen gewoon af in bars en cafés.
Maandag 28 april, 18:00: Premier Pedro Sánchez verklaarde dat de regering “geen sluitende informatie” had en “geen enkele hypothese uitsloot”.
Sommige online bronnen beweerden dat de Portugese netbeheerder REN de storing toeschreef aan extreme temperatuurschommelingen die 400 kV‑lijnen zouden hebben beïnvloed. REN ontkende dit.
23:30: REN bevestigde dat alle Portugese onderstations operationeel waren en dat het netwerk “perfect gestabiliseerd” was.
De Franse netbeheerder RTE ontkende dat een brand op een lijn tussen Narbonne en Perpignan de oorzaak van de blackout was.
AEMET bevestigde dat er op 28 april geen ongebruikelijke meteorologische of atmosferische verschijnselen waren.
Sánchez verwierp beweringen dat een lage nucleaire productie de blackout had veroorzaakt. De vijf Spaanse kerncentrales hebben een gezamenlijke capaciteit van 7,4 GW en leverden op dat moment 3,388 GW — ongeveer 10% van de nationale vraag. De daadwerkelijke productiedaling bedroeg 15 GW in minder dan twee minuten.
De Audiencia Nacional startte een onderzoek naar de mogelijkheid dat de storing een cyber‑sabotage was. Het Nationaal Cryptologisch Centrum en het Joint Cyber Command analyseren dit, al merken experts op dat een blackout van deze omvang via cyberaanval extreem moeilijk te coördineren zou zijn vanwege de segmentatie van het netwerk.
De enige vergelijkbare cyberaanvallen vonden plaats in Oekraïne in 2015 en 2016.
Dinsdag 29 april: REE meldde “geen bewijs van indringing” in zijn controlesystemen. In plaats daarvan veroorzaakten twee bijna gelijktijdige gebeurtenissen om 12:32 een ontkoppeling van productie die het net niet kon opvangen. De productie kelderde van 26,695 GW naar 15,970 GW in enkele seconden, waardoor talrijke productie‑eenheden uitvielen.
Op dinsdagochtend was 99,95% van de Spaanse elektriciteitsvoorziening hersteld.
Spanje heeft een van de hoogste aandelen wind‑ en zonne‑energie in Europa. Hoewel hernieuwbare energie schoon is, mist ze de mechanische inertie van traditionele turbines, waardoor het stabiliseren van de frequentie moeilijker wordt.
Om 12:30 leverde zonne‑energie 18,068 GW (53,34% van de vraag). Om 12:35 was dit gedaald tot 6,778 GW — een daling van 11 GW ondanks stabiel weer.
Voorlopige bevindingen van REE wijzen erop dat het probleem ontstond in het zuidwesten van Spanje, waar een groot deel van de zonne‑energieproductie is geconcentreerd. Geen enkele zonnefarm kan de daling verklaren, wat wijst op een systeemprobleem op netwerkniveau.
Na 20 jaar in Catalonië heb ik grote stroomstoringen meegemaakt die delen van Barcelona troffen, maar een blackout over het hele Iberisch Schiereiland is ongekend. De belangrijkste vraag blijft: waarom verdwenen er 11 GW aan zonne‑energie uit het net in minder dan vijf minuten?
De verantwoordelijkheid ligt uiteindelijk bij Red Eléctrica de España (REE). Hoewel een cyberaanval niet is uitgesloten, zijn er tot nu toe geen aanwijzingen. Weersomstandigheden en storingen in interconnecties zijn uitgesloten. Op het moment van het incident exporteerde Spanje elektriciteit naar Portugal, Frankrijk en Marokko.
De meest waarschijnlijke verklaring is onvoldoende investering in netinfrastructuur en schakelsystemen die nodig zijn om de frequentie te stabiliseren in een energiesysteem met een hoog aandeel hernieuwbare bronnen. Menselijke fouten — in het controlecentrum of in de interpretatie van vraagvoorspellingsmodellen — kunnen niet worden uitgesloten.
Na de stroomstoring van april 2025 heeft Spanje de plannen om het elektriciteitsnet te moderniseren versneld, met steun van de Europese Unie. De EU heeft aanzienlijke financiering toegewezen via de Recovery and Resilience Facility (RRF) en de Connecting Europe Facility (CEF) om Spanje te helpen zijn infrastructuur aan te passen aan een snel groeiend aandeel hernieuwbare energie.
Het doel is om de netstabiliteit te versterken, de frequentiecontrole te verbeteren en te voorkomen dat de omstandigheden die tot de Iberische blackout leidden zich herhalen. Belangrijke investeringsgebieden zijn onder meer:
Deze investeringen weerspiegelen een bredere verschuiving in Europa: naarmate het aandeel hernieuwbare energie groeit, moeten traditionele netarchitecturen evolueren. De snelle groei van zonne‑energie in Spanje heeft grote milieuvoordelen opgeleverd, maar de blackout van 2025 toonde de noodzaak van nieuwe stabilisatietechnologieën.
In 2025 waren hernieuwbare bronnen goed voor meer dan 56,6% van de totale Spaanse elektriciteitsproductie, waarbij zonne‑ en windenergie de ruggengraat vormden.
Spanje is al een netto‑exporteur van elektriciteit en levert regelmatig stroom aan Portugal, Frankrijk en Marokko. Op dagen met hoge productie overtreft de zonne‑output tijdens piekuren de binnenlandse vraag.
Met de juiste investeringen in netinfrastructuur — vooral batterijopslag, synthetische inertie en gemoderniseerde transmissiecorridors — kan Spanje uitgroeien tot een echte Europese energiemacht.
De uitdaging is niet langer het opwekken van schone energie, maar ervoor zorgen dat het net deze energie betrouwbaar kan opslaan, balanceren en distribueren. De door de EU gefinancierde verbeteringen zijn bedoeld om precies dat mogelijk te maken.
Log in met Google om je reactie te versturen.